Kluczowe poglądy
|
Dziesięć kluczowych poglądów ekonomii zrównoważonego rozwoju (sustainable economics): Ekonomia zrównoważonego rozwoju dopiero powstaje (patrz też portal internetowy www.Nachhaltige-Oekonomie.de). Rozwija się na gruncie ekonomii i tzw. sustainable science (zwłaszcza ekonomii ekologicznej i nowej ekonomii środowiska). Według naszej definicji jest to „teoria ekonomiczna zrównoważonego rozwoju, uwzględniająca podstawy transdyscyplinarne”. Najważniejsze stawiane przez nią pytania dotyczą tego, jak można osiągnąć dostatecznie wysokie standardy ekonomiczne, społeczno-kulturowe i ekologiczne w granicach pojemności środowiska oraz jak realizować zasadę sprawiedliwości wewnątrzpokoleniowej i międzypokoleniowej. Podstawy teorii sformułowaliśmy w formie dziesięciu kluczowych poglądów.
(1) Mocna trwałość: Oceniając, że dotychczasowy rozwój ludzkości nie daje szans na dobrą przyszłość, ekonomia zrównoważonego rozwoju/ekonomia ekologiczna widzi konieczność wytyczenia nowej drogi i uznaje mocną zasadę trwałości rozwoju. Gospodarkę uważa za podsystem przyrody, a większość zasobów naturalnych według niej nie podlega substytucji. Dlatego odrzuca model trzech filarów, który zakłada równorzędność wymiaru ekonomicznego, środowiskowego i społecznego (z pominięciem bezwzględnych granic natury), natomiast wytycza nieprzekraczalne granice natury. Za cel stawia sobie trwałe zachowanie zasobów naturalnych, a nie ich optymalne wykorzystywanie.
(2) Podejście pluralistyczne, dystans wobec neoklasycznej ekonomii środowiska przy akceptacji niektórych jej aspektów: Ekonomia zrównoważonego rozwoju/ekonomia ekologiczna czuje się zobowiązana do pluralizmu metodycznego. Uznaje zatem pewne osiągnięcia ekonomii tradycyjnej i ekonomii środowiska (np. społeczno-ekonomiczne wyjaśnienia nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych i wynikającą stąd dyskusję o konieczności instrumentów polityczno-prawnych).
(3) Dalszy rozwój ekonomii tradycyjnej i ekonomii ekologicznej w kierunku ekonomii zrównoważonego rozwoju: Ekonomia zrównoważonego rozwoju/ekonomia ekologiczna dystansuje się od różnych wypowiedzi ekonomii neoklasycznej i domaga się radykalnej reformy jej treści. Krytyka zaczyna się u samych podstaw obejmując wypowiedzi na temat krajowej polityki gospodarczej i sięga aż do globalnych warunków funkcjonowania sprawiedliwego społeczeństwa na świecie. W obrębie ekonomii środowiska i polityki środowiskowej podważa przede wszystkim uznawaną za bezwzględną suwerenność konsumenta, jak również dyskontowanie przyszłych kosztów i zysków płynących z działań na rzecz ochrony środowiska, przekonanie o możliwości substytucji wszelkich zasobów, także naturalnych, stanowisko słabego zrównoważenia oraz wiele innych elementów. Większego znaczenia nabiera natomiast aspekt sprawiedliwości.
(4) Kluczowe elementy i dylematy ekonomii zrównoważonego rozwoju/ekonomii ekologicznej: Kluczowe poglądy ekonomii zrównoważonego rozwoju/ekonomii ekologicznej ukształtowały się na bazie osiągnięć sustainable science. Koncentrują się one wokół pytań, w jaki sposób można uzyskać wystarczające standardy ekonomiczne, społeczno-kulturowe i ekologiczne w granicach pojemności środowiska oraz jak należy realizować zasadę sprawiedliwości wewnątrzpokoleniowej i międzypokoleniowej. Ekonomia zrównoważonego rozwoju/ekonomia ekologiczna nie jest teorią statyczną, dostrzega potrzebę dyskusji i rozszerzania swoich zainteresowań poznawczych zgodnie z rozwojem globalnym. Pozostaje jeszcze wiele kwestii do wyjaśnienia, np. w związku z postulatem przyjęcia przez ekonomię nowego obrazu człowieka. Kontrowersje budzi także postulat zastąpienia tradycyjnego paradygmatu wzrostu paradygmatem zrównoważenia. Z punktu widzenia ekonomii zrównoważonego rozwoju/ekonomii ekologicznej wzrost wykładniczy połączony z coraz intensywniejszą eksploatacją zasobów naturalnych nie jest możliwy przez tysiące lat. Dlatego w perspektywie długookresowej zastąpienie dzisiejszego paradygmatu wzrostu paradygmatem zrównoważenia jest koniecznym warunkiem trwałego rozwoju. Różne są natomiast koncepcje działania w perspektywie średniookresowej (teoria stanu stacjonarnego tzw. steady-state z niezmiennym PKB czy raczej selektywny wzrost, który prowadzi do zmniejszenia zużycia zasobów mimo rozwoju gospodarczego). Ewentualny wzrost selektywny powinien zostać osiągnięty poprzez konsekwentną realizację kryteriów efektywności, trwałości i wystarczalności.
(5) Ekonomia zrównoważonego rozwoju kieruje się zasadami etycznymi, a tym samym postulatem osobistej odpowiedzialności za podejmowane działania: Jako podstawowe wartości przyjmuje sprawiedliwość wewnątrzpokoleniową i międzypokoleniową oraz odpowiedzialność. Ponadto uznaje inne ważne zasady, m.in. zasadę zapobiegania, jak również zasady demokracji uczestniczącej i solidarnościowej oraz praworządności, z których wynika konieczność procesów dyskursu i partycypacji społecznej oraz uwzględnienie kwestii równouprawnienia obu płci. Narzuca to konieczność odrzucenia podtrzymywanego przez ekonomię tradycyjną, lecz w wyniku licznych badań teorii gier i neuronauki uznanego za nierealistyczny, obrazu homo oeconomicus, a wprowadzenie w zamian realistycznego obrazu człowieka, który lepiej oddawałby jego zdolność do współpracy i heterogeniczność. (Naszą propozycją jest homo cooperativus). Chodzi także o motywowanie do osobistych działań na rzecz zrównoważonego rozwoju.
(6) Podejście transdyscyplinarne: Ekonomia zrównoważonego rozwoju wykracza poza ujęcie czysto ekonomiczne i stara się analizować procesy gospodarcze w kontekście społeczno-ekologicznym, uwzględniając wzajemne oddziaływania pomiędzy ludźmi a resztą przyrody. Szczególnie ważną rolę odgrywa przy tym wykorzystanie wiedzy z innych dziedzin w ścisłej współpracy z naukami społecznymi i prawnymi, jak również przyrodniczymi i technicznymi.
(7) Konieczność zmiany warunków ramowych przy użyciu instrumentów polityczno-prawnych: Za pomocą instrumentów polityczno-prawnych należy zmienić warunki ramowe tak, aby przestrzeganie zasad zrównoważonego rozwoju było dla konsumentów i producentów korzystniejsze niż ich dotychczasowe zachowania. Służy temu podejście standardowo-cenowe oraz szczególne traktowanie dóbr publicznych.
(8) Konieczność operacjonalizacji pojęcia zrównoważonego rozwoju/trwałości, nowe systemy pomiarów oraz strategie/pola działania ekonomii zrównoważonego rozwoju: Przez formułowanie zasad, reguł zarządzania oraz nowych systemów pomiarów zrównoważonego rozwoju i jakości życia należy dbać o to, by to pojęcie nie było pozbawione treści. W przeciwieństwie do ekonomii tradycyjnej, która utożsamia jakość życia z dobrobytem (mierzonym wysokością PKB na osobę), ekonomia zrównoważonego rozwoju potrzebuje systemów pomiaru realizacji celów i wskaźników. Aby przyspieszyć przeobrażenie społeczeństwa przemysłowego w zrównoważoną gospodarkę, opracowuje się podstawowe strategie i pola działania, w których ów proces transformacji może zachodzić w sposób wzorcowy (zrównoważona polityka gospodarcza, energetyczna, mobilności, ochrony zasobów i kształtowania produktu).
(9) Zrównoważona (społeczno-ekologiczna) gospodarka rynkowa lub mieszana: Przedstawiciele ekonomii zrównoważonego rozwoju/ekonomii ekologicznej odrzucają czystą gospodarkę rynkową tak samo jak gospodarki centralnie sterowane, ponieważ są przekonani, że przyszłość mają tylko systemy gospodarki rynkowej w zrównoważonych ramach porządkowych. Aby zapewnić zrównoważony rozwój i zminimalizować skutki zawodności rynku, konieczne są też aktywne ingerencje polityki. Dążąc do przebudowy społeczeństwa przemysłowego zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, należy znany trójkąt celów przyjęty w niemieckiej ustawie o stabilności rozszerzyć o inne jeszcze cele.
(10) Globalna odpowiedzialność: Wprowadzenie globalnych ram porządkowych (z regulacją rynków finansowych, obejmującą podatek od transferu kapitału/podatek Tobina, przeciwdziałanie dumpingowi społeczno-ekologicznemu, opłaty za korzystanie z globalnych dóbr środowiskowych itp.). Obniżenie do roku 2050 zużycia zasobów na głowę mieszkańca w krajach uprzemysłowionych o 80-95% oraz zmniejszenie przyrostu naturalnego w krajach rozwijających się. Należy przyjąć, że kraje uprzemysłowione ze względu na swój rozwój historyczny i większe osiągnięcia ponoszą szczególną odpowiedzialność za urzeczywistnianie sprawiedliwości wewnątrzpokoleniowej, globalnego zrównoważonego rozwoju i uczciwych stosunków handlowych.
Książka prof. Rogalla pod tytułem: „Ekonomia zrównoważonego rozwoju” ukaże się jesienią 2010r. w wydawnictwie Zysk z Poznania. Dalsze informacje będą dostępne na stronie: www.zysk.com.pl
|
